CARITA KULIT KALDE

Jaman baheula aya hiji raja,
nagarana gedé tur beunghar.
Raja kagungan putra istri.
Jenenganana Putri Bianka.
Geulis taya babandinganana.
Seueur raja jeung pangéran,
datang ti mana ti mendi,
hayang ningali kageulisan Nyi Putri.
Teu saeutik deuih anu datang ngalamar,
tapi hiji ogé taya nu ditarima ku Nyi Putri.

Kangjeng Raja ogé kagungan kaldé ahéng.
Rupana mah sarua baé jeung kaldé biasa.
Kitu deui gedéna sakumaha biasana kaldé.
Ngan taina anu henteu sarua téh.
Ieu mah lamun ngising téh bijilna duit emas.
Istalna ogé dihadé-hadé, dijieunna tina emas.
Lanténa ku batu marmer, ditarétés inten berlian.
Éta istal dijaga ku prajurit nu pangkatna luhur,
dijagana beurang-peuting, piligenti.
Ari sababna, éta kaldé nyenangkeun ka saréréa.

Parabna éta kaldé, henteu hésé.
Kebeukina ngan ukur senggang,
henteu beukieun jukut nu séjén.
Anu matak rahayat di éta nagara,
gawéna ngan ukur melak senggang.
Nu boga kebon, kabéh melak senggang.
Kitu deui di pakarangan atawa dina pot.
Rupa-rupa senggang keur parab kaldé téa.
Hirupna sarenang, dicukup ku ku éta kaldé.
Kabéh lubak-libuk ku duit emas.

Hanjakal, Putri Bianka boga adat anu anéh.
Putri Bianka boga adat hayang punjul ti batur.
Utamana dina papakéan jeung perhiasan.
Nepi ka hiji mangsa Nyi Putri nguluwut.
Mikiran paménta ka nu jadi bapana,
sabab sagala kahayangna geus ditedunan.
Nyi Putri ngahuleng di sisi talaga,
anu perenahna aya di satukangeun karaton.

Nyi Putri humandeuar,
“Ya Alloh, naha abdi bingung-bingung teuing?”
Kadéngéeun ku aki-aki anu keur nguseup.
“Ku naon Endén Putri téh humandeuar?”
“Kula téh bingung, kula téh anak raja beunghar,
tapi henteu boga papakéan anu alus,
papakéan anu punjul ti batur.”
“Kumaha Endén tos kagungan sinjang
anu pulasna sapertos cai?” ceuk éta aki-aki.
Ngadéngé kitu, Nyi Putri kacida bungahna.

Tuluy balik ka karaton, ngadeuheus ka ibuna.
Nyi Putri mundut sinjang anu pulasna siga cai.
Kapalay Nyi Putri diunjukkeun ka Kangjeng Raja.
Kangjeng Raja ngahuleng, ku margi nembé ngadangu,
aya sinjang anu pulasna siga cai.
Nanging ku margi nyaah putra, nya ditedunan baé.
Kangjeng Raja ngangkir sakabéh tukang nyieun sutra.
“Kami ménta buru-buru dipangnyieunkeun
samping sutra anu pulasna siga cai,” saur Raja.
“Lamun teu bukti, maranéh diusir ti ieu nagara!”

Tukang sutra nyanggupan, da sieun diusir.
Tuluy baradami pikeun nyieun samping ahéng.
Prak baé nyieun samping sutra anu ririakan.
Pulasna sagala aya, semu hideung, semu beureum,
semu paul, semu héjo, semu konéng, semu wungu,
semu bodas; lantaran cenah pulas cai tara angger.
Sanggeus réngsé, dipasrahkeun ka Kangjeng Raja.
Kangjeng Raja kacida bungahna bati jeung kagét,
lantaran éta samping téh kacida pisan alusna.
Tukang sutra dipuji sarta dibéré rupa-rupa hadiah.

Nyi Putri teu kinten-kinten bingahna,
nampi sinjang pasihan ramana.
Harita kénéh sinjang téh dianggo.
Nyi Putri ngaraos tos punjul ti batur,
lantaran nu séjén mah teu bogaeun samping kitu.
Lila-lila urang luar mareuli samping nu cara kitu,
lantaran kabaritaeun ku Putri Bianka.
Réa ménak luar, sakur nu baroga duit mah,
mareuli samping cara pulas cai.

Mireungeuh éta kaayaan, Nyi Putri bingung deui.
Bingung mikiran panganggo nu leuwih ti batur.
Lajeng Nyi Putri amengan deui ka sisi talaga.
Nyi Putri humandeuar, “Ya, Alloh, kumaha atuh
abdi téh hoyong gaduh anggoan anu anéh.”
Kadéngéeun ku aki-aki tukang nguseup téa.
“Ku naon Endén Putri téh bet humandeuar deui?”
“Nyaéta Aki, kula téh hayang boga papakéan
anu leuwih punjul ti batur keur engké pésta.
Mangkaning rék ngondang raja-raja séjén nagara.”

Aki-aki tukang nguseup méré bongbolongan,
“Endén tiasa nyuhunkeun sinjang anu siga bulan.”
Kamanah ku Nyi Putri, tangtu kana alusna.
Lajeng Nyi Putri mulih, teras mundut sinjang deui,
sinjang anu cahayana moncorong sapertos bulan.
Énggal atuh Kangjeng Raja nyaur tukang sutra.
Prak dipigawé, henteu lila ayeuna mah,
lantaran geus aya pangalaman saméméhna.
Kangjeng Raja suka manahna,
ningali sinjang sakitu éndahna.

Lajeng sinjang dipasihkeun ka Nyi Putri.
Harita kénéh tuluy dileuseuhan.
Tacan pék-pék acan péstana,
Nyi Putri geus bosen deui kana sinjang téh,
lantaran geus réa batur anu maraké.
Putri geus bingung deui baé,
lajeng ngumaha deui aki-aki nu keur nguseup téa.
Pok baé aki téh ngomong,
“Lamun abdi, mah jadi gamparan,
mundut baé sinjang nu siga ponanpoé.”

Nyi Putri bungah kacida manahna
geus meunang deui pituduh ti aki-aki.
Lajeng mulih, pok deui sa¬sauran ka ramana,
mundut sinjang nu siga panonpoé.
Ku Kangjeng Raja diturut, da nyaah ka anak.
Lajeng nimbalan nyaur tukang sutra nu sasari.
Tukang sutra nyanggupan, tapi taya bahanna.
Ari bahanna tina emas duket anu teu saeutik.
Tukang sutra dibéré emas duket sapuluh peti,
lantaran di éta nagri emas téh murah hargana.

Teu lila digarawéna téh ayeuna mah,
da puguh loba bahanna jeung geus bariasa deuih.
Sinjang geus jadi, kacida pisan alusna.
Matak sérab sarta nyeplés pisan panonpoé.
Sinjang disanggakeun ka Kangjeng Raja,
Kangjeng Raja bingah barina kagét,
muji ka Nyi Putri nyaho kana barang nu alus.
Kitu deui Nyi Putri, kacida pisan bingahna.
Harita kénéh sinjang téh dianggo.
Hurung mancur surup kana salira nu geulis.

Dina pésta, Nyi Putri jadi puseur perhatian.
Kageulisanana beuki moronyoy baé.
Kabéh anu aya dina éta pésta padamuji,
muji kana kageulisanana nu disipuh ku anggoan.
Atuh énjingna, nalika Nyi Putri jalan-jalan,
nganggo sinjang anu sapertos panonpoé.
Sadayana anu mireungeun, sarérabeun.
Réa anu kabitaeun, tapi teu bisa nurutan.
Ari sababna, henteu karuateun modalna.

Nyi Putri henteu sugema ku sakitu.
Anjeunna palay kagungan sinjang sanés,
anu langkung ti sinjang nu sapertos panonpoé.
Lajeng angkat deui ka sisi talaga,
ngumaha ka aki-aki tukang nguseup téa.
“Teu aya deui anu langkung saé mah,
anggoan tina kulit kaldé anu ahéng,”
ceuk aki-aki, bari muji-muji kageulisan Nyi Putri.
“Endén Putri bakal katingal langkung geulis,
upami nganggo anggoan tina éta kulit kaldé.”

Nyi Putri kacida bungahna ngadangu
pamuji jeung pamapantes éta aki-aki.
Lajeng mulih baé ka karaton.
Tapi paromanna henteu hégar sapertos biasa.
Nyi Putri bingung, kedah kumaha nyariosna.
Nyarios ka ramana palay anggoan kulit kaldé.
Mangkaning kaldé kameumeut sanagara.
Tangtos moal dipasihkeun upami dipeuncit téh,
teras disisit kulitna dianggo anggoan Nyi Putri.

Putri bingung badé ngadugikeun kapalayna téh.
Kabingung anu digugulung siang wengi.
Antukna brek baé Nyi Putri téh teu damang.
Tambih lami, teu damangna tambih wales baé.
Kangjeng Raja teu uninga panyawat Nyi Putri.
Teras baé ngangkir ahli nujum anu kakoncara.
Ceuk Ki Nujum, panyawat Nyi Putri téh,
kaleleban palay anggoan tina kulit kaldé ahéng.
Nyaéta kaldé kagungan raja nu ngisingna emas.

Ku tina nyaahna ka nu jadi putra,
Kangjeng Raja énggal miwarang mantri jero,
sangkan meuncit kaldé kameumeutna.
Paréntah Raja matak ngageunjleungkeun sanagara.
Kawantu éta kaldé geus jadi andelan kahirupanana.
Tapi Raja teu maliré, kaldé téh dipeuncit.
Kulitna disisit, terus diwidang dijadikeun anggoan.
Éta anggoan disimpen di gigireun Nyi Putri.
Teu sakara-kara, Nyi Putri ngoréjat teras gugah.
Langsung damang harita kénéh.

Nyai Putri gugah bari nyandak kulit kaldé,
harita kénéh dianggo harudum ku Nyi Putri.
Raja bingah manahna ningali putri tos da¬mang,
teras nimbalan ka praméswari, lahirna,
“Nyai geura sasadiaan mangké soré urang pésta,
pakaulan duméh putri geus cageur!”
Wengina der pésta ramé pisan.
Raja sareng praméswari angkat ka gedong,
kitu deui Nyi Putri henteu kantun,
nganggo harudum kulit kaldé ahéng téa.

Raos putri alus kacida kulit kaldé téh,
nu matak dianggo kana pésta ogé,
turug-turug pada mencrong ku awéwé-lalaki,
ménak kuring, kolot budak kagét jeung silitoél,
bari ngaromong di jero atina,
“Naha Putri Bianka bet diharudum kulit kaldé?
Han¬jakal ku geulisna! Bet kaleuwihan teuing.”
Sasarina ari dina pésta putri sok ngajak dangsa,
ari harita euweuh saurang ogé nu ngajak dangsa,
malencrong baé jeung padanyeungseurikeun.

Raja lajeng mulih ka karaton,
pok nyaur ka praméswari, lahirna,
“Nyai naha urang kata¬rajang wiwirang,
naha kumaha patutna si Bianka téh,
nu matak euweuh nu daraékeun dangsa?”
Putri Bianka disaur, terus ditilik ditelek-telek.
Tétéla, katingali kacida goréng patutna.
Raja bendu, miwarang Bianka ngalaan kulit kaldé.
Tapi hésé dilaanna, ujug-ujug rapet jeung kulitna,
lantaran ditenung ku aki-aki tukang nguseup téa.

Harita kénéh Putri Bianka ditundung,
ulah wara mulih upami kulit kaldé can lésot.
Putri angkat ti karaton bari nangis jurat-jerit.
Kersana rék nepangan aki-aki di sisi talaga.
Lantaran nu nitah maké kulit kaldé téh,
apan aki-aki tukang nguseup téa.
Nepi ka sisi talaga, aki-aki nu keur nguseup,
kadupak ku Nyi Putri nepi ka ngajeburna,
tikerelep kana talaga sarta teu muncul deui.
Putri Bianka tambih-tambih bingung manahna.

Teu lila dina cai talaga aya anu oyag,
pecenghul téh awéwé geulis pisan.
Éta awéwé geulis téh ngakukeunana mah ipri.
Ipri ngabéjaan ka Putri Bianka,
yén aki-aki téh saenyana mah bangsa jin,
anu boga niat hasud lantaran sirik ka Raja,
pédah hirupna senang tina boga kaldé ahéng téa.
Ipri boga niat pikeun nulungan Nyi Putri,
tuluy nitah pangiringna, hiji soang anu gedé,
pikeun nganteurkeun Nyi Putri ka hiji tempat.

Éta soang teu ngomong teu naon,
jol-jol rigidig baé putri digandong ku soang,
kitu deui putri teu sasauran naon,
kersa baé dikua-dikieu téh.
Tuluy putri dibawa ngojay ka tengah sa¬gara.
Nepi ka hiji pulo gedé pisan,
di dinya diécagkeun ku soang téh,
bari pok soang téh ngomong,
“Tah Putri ayeuna geus nepi ka dieu,
sim abdi ayeuna badé wangsul deui.”

Nyi Putri ngaraos palay barangtuang,
ku margi dinten éta teu acan kararaban sangu pisan.
Lajeng angkat henteu puguh anu dijugjug.
Jog baé ka hiji lembur, sup ka imah hiji patani.
Nyi Putri maksakeun anjeun nyuhunkeun sangu,
sareng neda widi badé ngerereb sapeuting di dinya.
Patani jeung anak-anakna kalah nyeungseurikeun.
“Euleuh, aya kulit kaldé ménta barangdahar,
jeung hayang ngarereb di dieu deuih.
Heug, tapi ku naon mayarna, Kulit Kaldé?”

Putri Bianka ngamanah, naon anu dianggo mayar.
Pamajikan patani karunyaeun ka Nyi Putri,
pok ngomong, “Coha kulit kaldé déngékeun,
manéh téh nya ngora nya jagjag,
cicing baé di dieu buburuh ngangon kalkun,
tukang ngangon kalkun kula balik, can aya gantina.
Nyatu manéh dibéré sakumaha seubeuhna,
duit dibéré saeutik-eutik¬eun. Daék henteu?”
Nyi Putri anu disebut Kulit Kaldé,
daékeun dijadikeun pangangon ku patani.

Lajeng putri tuang ponyo kacida,
wantu geus lawas teu pisan manggih.
Sanggeus wareg tuluy ka kandang
rék ngaroris angonan dianteur ku anak patani.
Sumping ka kandang pék dibilang,
réana aya lima puluh kalkun jeung soang.
Sanggeus milang mulih deui ti kandang,
tuluy ka imah patani, ngarereb di dinya.
Ti dinya putri geus jadi tukang ngangon.

Kacarita lampah putri ngangon kalkun,
bari ngangon putri nangis,
tina kakara saumur nyandangan lara pri¬hatin,
wantuning biasa dimongmong diogo.
Putri angkat ti imah patani subuh,
bari nyandak panggitik keur pangilang,
soang kalkun digiring ka tegal pangangonan.
Tegal lega pernahna di tutugan gunung,
di sisi talaga anu caina canémbrang hérang.

Putri éstu pasrah kana kadar, temen wekel,
getol jeung euweuh pisan carékeunana.
Patani tambah nyaaheun tina kawekelan putri.
Ti dinya pok juru-tani ngomong, pokna,
“Kulit kaldé ayeuna manéh diperesén deui duit
jaba tina bayaran téh, tina manéh hadé pagawéan.”
Putri kakara saumur ngaraos suka-bungah manahna
ku rejeki saeutik tina beunang hésé capé sorangan.
Éta duit dikumpulkeun keur meuli papakéan,
pikeun nutupan awakna anu maké kulit kaldé.

Dina hiji mangsa Putri ngangon deui cara sasari,
aya hiji Prabu Anom jeung balad-baladna,
moro ka tegal pangangonan Nyi Putri.
Éta Prabu Anom anu bogoheun ka putri,
basa keur damangna kénéh.
Barang Prabu Anom ningali ka Kulit Kaldé,
kagéteun pisan barina pok nyaur,
“Éh, Kulit Kaldé, cik urang dangsa cara baheula!”
Kabéh balad-baladna raong padangomong,
jeung nyurakan hayang mupuas ka Nyi Putri.

Nyi Putri henteu ngawalon,
tungkul baé tina bawaning ling¬sem,
angonanana paburencay tina asa digebahan,
sieuneun ku nu hohoak jeung susurakan.
Ti dinya Prabu Anom nu bubujeng maju deui.
Sanggeus kitu, Putri ngumpulkeun angonanana,
ari dibilang kalkunna kurang hiji,
ari ditéangan kalkun téh katingali aya dina talaga.
Putri reuwaseun kacida sieun dicarékan ku patani,
jeung éta kalkun pangdipikaresepna ku anjeunna.

Tina bawaning ku nyaah ka kalkun,
gebrus baé putri tuturubun lali di kasieun,
nyandak kalkun nu kakayapakan rék titeuleum.
Ari di¬candak kalkun téh geus paéh.
Barang Nyi Putri geus hanjat ka darat,
kalkun ditangtang-diténgténg bari sasambat,
“Éh kalkun kumaha manéh téh,
moal hirup deui, maenya manéh téh paéh?
Naha manéh mana teu karunya ka aing?
Cik muga-muga aya nu bisa deui ngahirupan!”

Keur putri sasambat kitu,
jleg baé aya nini-nini sarta pok ngomong,
“Kuring bisa ngahirupan, tapi mahal buruhna!”
Saur pulri, “Kaula ayeuna mawa duit,
lamun sam¬péan bisa ngahirupan,
éta duit ku kula dipaké buruh,
upama kurang, engké kula balangsiar deui!”
Cék nini-nini, “Ti mana boga duit?
Jeung rék dipaké naon ku sampéan éta duit?
Kumaha lamun éta kalkun hirup deui?”

Nyi Putri ngawalon yén éta artos téh,
kénging kekempel anjeunna, buruh ngangon.
Kawitna badé dianggo ngagaleuh anggoan,
kanggo mindingan kulit kaldé,
lantaran isin diparoyokan baé ku barudak.
Tapi lamun éta kalkun hirup deui,
éta duit kabéh rék dibikeun ka nini-nini.
“Kajeun béak ogé, kajeun dipoyokan ogé,
asal ieu kalkun hirup deui, da water,”
saur Nyi Putri bari ngalimba.

Ti dinya kalkun dihirupan deui ku nini-nini,
Nyi Putri nepi ka jijingklak bawaning ku atoh.
Sanggeus ngahirupan nini-nini téh ngajeungit,
jol Ipri jeung soang baréto téa bijil tina jero cai.
Ceuk Ipri, “Putri ayeuna siksaan anjeun geus béak,
sabab anjeun geus nandangan cocoba hirup perih,
jaba ti éta, anjeun ogé geus nyieun kahadéan
dibarung ku haté anu rido jeung ihlas.
Ayeuna mah kulit kaldé urang laan heula,
sarta anjeun baris dibéré pakéan nu aréndah.”

Teu sakara-kara, kulit kaldé leungit tina salirana,
janggélék deui jadi Putri Bianka anu geulis,
sarta nganggo anggoan anu sing sarwa éndah.
Nyi Putri nganuhunkeun ka Ipri.
Anjeunna jangji ka Ipri moal malikan deui
lampahna anu enggeus-enggeus,
lampahna anu matak sangsara ka saréréa.
Tuluy Nyi Putri ngajengkeun pamundut ka Ipri,
supaya ngahirupan deui kaldé ahéng téa,
kaldé anu ngisingna emas.

“Éta mah gampang,” saur Ipri ka Nyi Putri.
“Ngan kudu dipikiran heula sing asak,
sabab sanggeusna kaldé ahéng euweuh,
nagara Rama anjeun ayeuna langkung saé,
rahayatna hirup dibarung jeung hirupna.”
Saur Ipri, sanggeus euweuh kaldé ahéng,
rahayat di nagarana jadi nyaho kana gawé.
Aya anu nyawah, anu ngebon, anu dagang.
Lantaran henteu ngandelkeun tai kaldé téa.
Najan henteu medah-meduh, tapi cukup mamur.

Ku Nyi Putri kahartoseun, Ipri téh leres.
Sanggeus papatah, Ipri nitah soang inguanana,
supaya nganteurkeun Nyi Putri ka nagarana.
Les baé Ipri téh ngaleungit ka jero cai.
Tapi Nyi Putri nyimpang heula ka imah patani,
seja pamitan bari nganuhunkeun pisan
kana saniskara kahadéan patani sakulawarga
dina mangsa Nyi Putri nandangan lara balangsak.
Sakalian masrahkeun soang jeung kalkun,
anu jadi tanggung jawabna.

Barang nepi ka imah patani, kabéh karagét,
ningali putri geulis datang ka dinya.
Tuluy baé atuh Nyi Putri nyaritakeun lalakonna.
Ti mimiti hirup kacida senangna di jero karaton,
nepi ka kudu nandangan lara balangsak,
kadungsang-dungsang di lembur batur.
“Anu matak, kula kacida nganuhunkeunana
ka Paman jeung Bibi, anu haat nulungan kula,”
saur Nyi Putri ka patani sakulawarga.

Patani hookeun bengong ngadéngé carita Nyi Putri.
Ari pamajikanana ceurik kacida nalangsana,
karunyaeun kana nasib Nyi Putri.
Patani sakulawarga banget ménta dihampura,
lantaran teu nyana yén Kulit Kaldé téh putri raja.
Sanggeus kitu mah, terus baé Nyi Putri angkat,
teras dijajapkeun ku soang Ipri téa,
ngambah sagara mulih deui ka nagarana.
Ari Ipri harita teras ngawartosan Kangjeng Raja,
réhna Putri Bianka ayeuna lésot tina supatana,
sarta ayeuna nuju di jalan mulih ka nagara.

Kangjeng Raja sareng praméswari pak-pik-pek,
lajeng mapag Nyi Putri ka sisi basisir.
Teu lami, Nyi Putri sumping tumpak soang.
Nyi Putri énggal ngagabrug ka ibuna,
Kangjeng Raja ogé teras ngagabrug ka nu duaan.
Tiluan paungku-ungku, nangis nyacapkeun kasono.
Parapangagung anu ngiring mapagkeun Nyi Putri,
sami-sami nalangsa ningal anu sosonoan.
Ti dinya Nyi Putri dicandak ka karaton,
sajajalan dibagéakeun ku rahayat pangeusi nagri.

Putri Bianka ayeuna langkung geulis baé.
Geulis sanés pupulasan, geulis terus kana haté.
Anggoanana basajan, henteu hurung-hérang,
tapi cahyana langkung sumirat murub-mubyar.
Pasipatanana robah pisan ti nu atos-atos.
Ayeuna mah resep campur-gaul jeung rahayat.
Daék tutulung sarta henteu bauan kana gawé.
Putri Bianka dipikacinta sareng dipakareueus,
sanés baé ku ibu-ramana,
nanging ku sakumna rahayatna deuih.


from : http://dongeng-uing.blogspot.com/

Read More

CARITA ORAY BODAS

Jaman baheula aya hiji raja gedé tur pinter,
kamashur ka mana-mendi.
Upama aya urus¬an di mana baé,
atawa perkara nu hésé dibéréskeunana,
raja¬ ti séjén nagara sok ngirimkeun utusan,
nyu¬hunkeun pitulung ka éta raja.
Kapinteranana ngungkulan sasamana harita,
malah pandita-pandita, bujangga-bujangga
euweuh pisan anu bisa mapakan,
najan anu kasebut sakumaha pinterna ogé.

Éta Raja boga lampah anu anéh.
Unggal poé bérés tuang,
sok miwarang badégana mawa baki,
anu ditutupan kacida bunina.
Diteundeun dina peti beusi anu dikonci,
sarta koncina dicepeng ku anjeunna.
Taya nu nyahoeun kana éta lampah raja téh,
iwal badégana saurang anu ngaran Pawitra.
Malah praméswarina ogé henteu uningaeun,
da cenah istri mah teu bisa neundeun rasiah.

Sanggeus éta baki disanggakeun ku Pawitra,
gancang Raja nitah kaluar ka Pawitra,
sarta panto-pantona dipeundeutan dikonci,
kakara dilaan turubna ati-ati pisan,
sarta eusina éta baki dituang saeutik,
tuluy dituruban deui ku anjeun.
Geus kitu kakara Ki Pawitra disaur deui,
dipiwarang ngampihkeun kana peti beusi téa.
Ki Pawitra ogé panasaraneun hayang nyaho,
naon saenyana anu ditutupan dina baki téh.

Hiji mangsa, basa Raja teu damang,
Ki Pawitra dipiwarang mawa baki téa,
tapi teu ditalingakeun cara sasari,
anu matak Ki Pawitra ngarasa laluasa,
pikeun nyacapkeun kapanasaranana,
nénjo eusi baki anu dirasiahkeun ku Raja.
Ari dibuka, sihoréng eusina téh oray bodas.
Oray bodas anu dagingna geus garing.
Ki Pawitra nyewol saeutik bari luak-lieuk,
belewek baé dihuapkeun rurusuhan.

Aya nu anéh sanggeus ngadahar éta daging.
Ki Pawitra jadi ngarti omongan sasatoan,
sakur sato anu kumelip di alam dunya.
Geus teg baé, éta kasiatna daging oray bodas.
Ki Pawitra ngomong dina jero atina,
“Paingan atuh Kangjeng Raja kacida pinterna,
aing ogé anu kakara ngadahar saeutik,
geus ngarti kana omongan sasatoan.”
Ki Pawitra beuki ajrih jeung hormat baé,
ka raja anu jadi dununganana.

Teu lila ti waktu harita,
Raja leungiteun lélépén inten kameumeutna,
hantem dikotéktak, weléh teu kapanggih.
Geus kitu abdi-abdina disaur, dikumpulkeun.
Ki Pawitra ogé milu kumpulan.
Ti dinya tuluy kabéh ku Raja dipariksa,
“Saha nu nyokot ali kula atawa nu mang¬gihan?
Ari diteundeunna dina méja deukeut jan¬déla.”
Kabéh taya anu ngaku, da teu rumasa,
malah cenah nyaho kana rupana ogé henteu.

Ngan teuing kumaha mimitina,
kabéh anu milu riungan, nuduh ka Pawitra.
Ari sababna, anu sok larsup ka kamar mah,
taya deui jalmana iwal ti Ki Pawitra.
Sanajan Ki Pawitra henteu ngaku ogé,
angger kudu néangan éta ali.
Lamun henteu kapanggih bakal dipaéhan.
Tapi sabalikna, lamun nepi ka kapanggih,
baris dibéré ganjaran ku Kangjeng Raja,
sagala kahayangna bakal ditedunan.

Sanggeus bubaran riungan abdi-abdi,
Ki Pawitra néangan ali inten.
Nu séjén ogé réa anu milu néangan,
lantaran kabita ku hadiahna ti raja.
Ber ka ditu ber ka dieu,
weléh henteu kapanggih.
Ki Pawitra kacida bingungeunana.
Tuluy baé ngahuleng, diuk di sisi solokan.
Solokan anu aya di tukangeun karaton.

Dina éta susukan loba meri kagungan Raja,
sarta éta meri téh keur ngalobrol.
Aya hiji meri anu ngangluh nyeri angen
jeung hésé ngambekan deuih.
Ari sababna, lantaran ngadahar ali inten,
ali inten kagungan Raja anu ragrag
kana jukut handapeun jandéla kamarna.
Éta obrolan meri kadéngéeun ku Ki Pawitra.
Ki Pawitra kacida pisan bungahna,
sarta ngucap sukur ka Gusti Alloh.

Tuluy baé éta meri nu maling téh ditéwak
dibawa ka dapur dibikeun ka koki,
sina dipeuncit, majar keur oporeun Raja.
Meri dipeuncit, terus diurus sakumaha biasa.
Awakna dibedél, ana goréhél téh aya ali,
ali inten dina deukeut jajantungna.
Koki kagét jeung atoh bari gegeroan,
“Pawitra! Geuwat ka dieu sakeudeung,
ieu aya ali inten, jigana mah kagungan Raja!”
Ki Pawitra nyampeurkeun, enya baé ali inten.

Ali ditampanana ku Ki Pawitra,
moal salah deui, tangtu ali kagungan Raja,
lantaran kacida alusna, intenna gugurilapan.
Ki Pawitra buru-buru ngadeuheusan ka Raja.
Raja kacida bungahna, alina kapanggih deui.
“Ti mana ieu téh kapanggihna?” saur Raja.
Barabat atuh Ki Pawitra nyaritakeun,
ti mimiti ngadéngé omongan meri,
nepi ka manggih ali dina telihna.
Raja muji kana kapinteran badégana.

Tuluy Raja nimbalan ka Ki Pawitra,
“Pawitra manéh hayang naon?
Ku kula moal burung dibéré,
tina kula rék mulang tarima ka manéh!”
Mimitina mah Ki Pawitra nolak,
tapi Raja tetep maksa, luyu jeung jangjina.
Ahirna Ki Pawitra ménta duit jeung kuda.
Sarta ménta idin hayang ngalalana,
hayang nyaho nagara séjén.
Ari duit keur bekelna salila ngalalana.

Saur Raja, “Hadé manéh boga kahayang kitu,
ambéh loba kanyaho jeung teu kurung batok.”
Ki Pawitra dibéré duit keur bekel ngalalana.
“Ari kuda mah milihan baé sorangan di istal,”
saur Raja, terus méré rupa-rupa piwejang.
Dihenteu-henteu ogé Ki Pawitra téh,
apan badéga anu pangkaanggona ku Raja.
Badéga anu geus kabuktian kasatianana,
sanajan sok aya baé ari kasalahan mah,
ku Raja dianggap wajar sipatning manusa.

Ki Pawitra geus nampa pasihan Raja,
tuluy sujud kana sampéanana bari amit;
geus indit Ki Pawitra jut turun,
tuluy ka dapur nyampeurkeun ka koki.
Koki dibéré duit emas ku Ki Pawitra,
atuh kacida pisan atoheunana.
Minangka mulang tarima,
pédah koki geus mantuan meuncit meri.
Ki Pawitra sakalian amitan ka koki,
yén manéhna rék nyaba ka séjén nagara.

Caturkeun Ki Pawitra geus jauh ti nagara.
Anjog baé ka hiji walungan gedé,
di dinya béh mang¬gih lauk emas tilu,
kasaatan di sisi walungan anu ngolétrak,
kawantu harita téh usum halodo panjang.
Éta lauk emas téh keur ngarobrol,
ngobrolkeun kasusahna lantaran halodo.
“Lamun urang teu bisa ingkah ti dieu,
teu bisa pindah kana leuwi anu jero,
tangtu urang saréréa bakal paraéh.”

Omongan lauk kadéngéeun ku Ki Pawitra.
Ki Pawitra turun tina kudana,
lauk emas anu tilu dicokotan hiji-hiji,
dipindah-pindahkeun ka leuwi anu jero.
“Leuh, untung aya urang manusa
anu nyaah ka urang, urang jadi salamet.
Ngan kumaha urang kudu mulang tarimana?”
Ceuk lauk nu hiji, “Urang béjaan kabéh lauk,
kudu nulungan ka nu geus nyaah ka urang,
dimana engké manéhna butuh pitulung.”

Ki Pawitra indit deui ti dinya.
Nepi kana hiji tempat di hiji pasir,
di dinya béh manggih sireum ngagunduk,
kacida lobana, malah rajana ogé aya.
Raja sireum téh ngomong pokna,
“Lah muga-muga teuing ieu jalma
nu tumpak kuda ulah jalan ka dieu,
lamun ka¬tincak ku kudana,
atuh meureun paraéh sireum téh kabéh”
Omongan Raja Sireum kadéngé ku Ki Pawitra.

Ki Pawitra teu tulus jalanna ka dinya,
néangan jalan anu séjén baé.
Raja Sireum téh atoh kabina-bina,
pok ngomong,“Lah nuhun urang manusa,
sampéan teu tulus jalan ka dieu,
engké di mana sampéan aya kasusah,
kuring sabatur-batur seja nulung,
tina rék mulang tarima,
réhna sampéan nyaah ka kuring!”

Ti dinya ki Pawitra tuluy maju deui,
nepi ka hiji leuweung geledegan,
di dinya ngadéngé manuk ngomong,
“Éh barudak, aing téh geus kolot,
geus teu bisa néangan hakaneun,
ayeuna mah néangan hakaneun sorangan.”
Ngomong kituna téh bari nyedekkeun
anakna tina sayangna na luhur tangkal.
Atuh anak-anakna téh marurag.
Tétéla dua anak gagak barurindil kénéh.

Éta anak gagak téh ngaromong sedih,
“Kumaha atuh petana urang téh,
mangkaning urang can bisa hiber.
Kaya kieu mah urang bakal paéh kalaparan,
da can bisa néangan hakaneun sorangan.”
Ki Pawitra ngangres ngadéngéna ogé.
Turun tina kudana, tuluy mesat pedang,
lékék baé kudana dipeuncit,
dagingna dibikeun ka anak gagak téa.
Anak gagak kacida atoheunana.

Anak gagak nyaratuan bari ngomong,
“Kumaha nya mulang tarimana urang
ka nu méré ieu daging?
Sakieu nyaaheunnana ka urang.”
Cék anak gagak nu hiji deui,
“Éh sugan baé urang dipanjangkeun umur,
di mana boga kasusah atawa kahayang
éta jalma ku urang ditulungan.
Ayeuna mah urang neneda ka Gusti Allah
supaya éta jalma dimulyakeun hirupna!”

Ti dinya Ki Pawitra nikreuh leumpang,
da ku¬dana geus dipeuncit,
nepi ka hiji nagara gedé sarta ramé.
Caritakeun Rajana geus sepuh pisan,
sarta kagungan putra istri hiji.
Éta putri putra Raja teu kira-kira geulisna.
Tapi teu acan palay kagungan carogé.
Seueur anu ngalamar, sadayana ditolak.
Ari Raja tos palay kagungan mantu,
anu baris neruskeun kalungguhanana.

Dina hiji mangsa, Raja naros ka Nyi Putri,
“Nyai téh hayang salaki anu kumaha atuh?
Ka itu embung ka ieu teu daék baé?”
Barabat atuh Nyi Putri ngawalon,
yén anjeunna can manggih lalaki anu cocog.
Lalaki anu lain kasép rupana baé,
alus turunan jeung darajatna wungkul,
tapi anu pinter jeung boga élmu deuih,
élmu anu mangpaat pikeun hirupna,
dibarung ku boga sipat nyaah ka sasama.

Ramana ngahuleng sajongjongan,
ngadangu saur pu¬trana kitu téh.
“Ama satuju kana pamilih Nyai téh.
Ngan kumaha carana meunangkeun lalaki,
anu luyu jeung kahayang Nyai?”
“Teu aya deui carana,” saur Nyi Putri,
“iwal ti kedah ngayakeun saémbara.”
Ari saémbarana nyaéta kudu nyokot ali
anu arék dialungkeun ku Nyi Putri
ka talaga anu kacida jerona di sisi nagri.

Sing saha baé anu bisa nyokot éta ali,
ali inten anu watangna ditarétés berlian,
baris dijadikeun salaki Nyi Putri.
Raja-raja jeung Raja Anom daratang,
seja milu saémbara nyokot ali.
Tapi saurang ogé taya nu bisaeun,
malah henteu saeutik anu titeuleum,
balik ngaran ka nagarana.
Anu salamet baralik deui ka nagarana,
kapok mun kudu narohkeun umur.

Éta saémbara kadéngé ku Ki Pawitra,
Tuluy baé Ki Pawitra ngadeuheus ka Raja,
maksudna rék milu kana éta saémbara.
Ku Raja diidinan milu saémbara,
sabab disangkana moal bisa meunang.
Tong boroning jalma cacah kuricakan,
cacakan turunan raja gedé ogé,
apan loba anu maot atawa balik deui.
Ngan cenah, Ki Pawitra bisa meunang,
Raja angger rék nohanan jangjina téa.

Cong Pawitra nyembah bari indit,
tuluy ka talaga rék milu saémbara téa.
datang ka sisi talaga kalah nga¬huleng,
nénjo talaga sakitu matak sieunna,
cai katénjo hideung ku jero-jerona,
kawas tanggel beunang diteuleuman.
Ki Pawitra jadi mandeg-mayong.
Ari rék mundur tina saémbara,
isin lantaran geus unjukan ka Raja.
Ki Pawitra kacida pisan bingungna.

Keur kitu pecenghul aya lauk emas tilu,
bijil ti jero talaga, kokojayan na beungeut cai.
Lauk nu hiji sungutna ngégél ki¬jing,
sarta éta lauk nyampeurkeun ka Ki Pawitra
anu keur ngajanteng di sisi pisan talaga.
Barang nepi ka hareupeun Ki Pawitra,
kijing nu di¬gégél dialungkeun,
sanggeus kitu lauk téh baralik ka nu jero.
Ki Pawitra héraneun pisan nénjo lampah lauk,
naon maksudna jeung naon éta téh?

Tuluy éta kijing ku Ki Pawitra dicokot,
pék dibuka ari béh téh eusina
ali emas mata inten kagungan Nyi Putru.
Ki Pawitra kagét, ngomong na jero atina:
“Paingan euweuh nu bisa nimukeun
da ayana ogé dina jero kijing,
jeung héran naha bet dibawa ku lauk?”
Ti dinya Ki Pawitra ras inget
kana omongan lauk nu ditulung tadi téa,
niatna rék mulang tarima ka Ki Pawitra.

Geus kitu geuwat baé ki Pawitra balik,
ngadeuheus ka Raja nyanggakeun ali téa.
Sadatangna, pok unjukan ka Raja,
“Ieu abdi nyanggakeun lélépén téa,
sadaya-daya ayeuna nyuhun timbalan.
Tina tos hasil sakumaha nu tos disaurkeun!”
Raja ngahuleng sajongjongan teu ngalahir,
tina kagét henteu nyana ali bisa beunang
ku jalma anu teu puguh asal-usulna.
Apan basa rék indit ogé dihampas ku Raja téh.

Ali dicandak ku Raja ka lebet bumi.
Disanggakeun ka Nyi Putri, saurna,
“Nyai, ieu ali téh geus beunang
ku jelema anu kamari téa.
Kumaha Nyai, daék kawin ka manéhna?”
Nyai Putri ngahuleng, manahna bingung,
lantaran henteu bogoh jeung lain sasama.
“Mangga, nanging abdi gaduh paménta,
Upami tiasa, tangtos abdi daék.”
Nyi Putri niat nolak ku cara lemes.

Paménta Nyi Putri téh kacida beuratna.
Nyaéta kudu mulungan béas sakarung,
anu diawurkeun di kebon anu bala,
sarta ulah aya nu tinggal sasiki-siki acan.
Ari waktu sapeuting, ti magrib nepi ka isuk.
Méméh meleték panonpoé,
éta béas kudu geus aya dina karung deui.
Paménta Nyi Putri dibéjakeun ka Ki Pawitra.
Puguh wé Ki Pawitra téh bingung kacida.
Disanggupan sotéh, pédah geus kagok asong.

Bada magrib, Nyi Putri ngawurkeun béas,
sakarung di kebon anu bala ku jujukutan.
Teu lila Ki Pawitra datang ka dinya.
Huleng deui baé ngahuleng, bingungeun.
Kumaha nyokotanana? Mangka poék bulan.
Keur kitu, ana burudul téh sireum,
rupa-rupa sireum datang dipingpin ku rajana.
Tuluy ngakutan béas sasiki séwang,
diasup-asupkeun kana karung.
Henteu lila, karung geus pinuh ku béas.

Nénjo kitu, Ki Pawitra ngucap sukur.
Ras inget kana omongan Raja Sireum téa,
anu rék nulungan mun manéhna
aya kahayang atawa meunang kasusah.
Méméh panonpoé meleték,
Ki Pawitra geus manggul karung,
disanggakeun ka payuneun Raja.
Raja kagét, tuluy nitah hiji matri
pikeun mariksa kaayaan di kebon,
bisi Pawitra bohong atawa aya béas nyésa.

Pabeubeurang Ki Mantri laporan,
Tétéla Ki Pawitra henteu ngabohong,
sarta di kebon taya béas anu nyésa.
Nyi Putri disaur, pok Raja sasauran,
“Kumaha Nyai, paménta Nyai
geus bisa ditedunan ku Ki Pawitra.”
Nyi Putri, ku tina embung téa,
nyieun deui tanjakan anyar.
“Hiji deui Ama, upami tiasa kacumponan,
abdi bade ngiringan ka pangersa Ama.”

Tanjakanana nu ayeuna mah leuwih beurat.
Nyaéta hayang dipangwakeun buah koldi,
tapi buah koldi tina tangkal kahuripan.
Kabéh ogé nyaho, buah koldi kahuripan téh,
ayana di puncak gunung anu sanget pisan.
Dijagana ogé ku bangsa siluman jeung yaksa.
Lantaran éta buah koldi gedé kasiatna.
Loba jalma anu nyoba-nyoba ngala éta buah,
hiji ogé taya anu bisa balik deui bari salamet.
Mun henteu paéh, nya jadi tanpadaksa.

Ngadéngé paménta Nyi Putri kitu,
Ki Pawitra leuwih-leuwih baé bingungna.
Ari rék mundur, apan kagok asong.
Nya disanggupan baé bari pasrah,
sugan aya kadar ditakdirkeun alus milik.
Nepi ka tutugan gunung anu sanget téa,
Ki Pawitra ngahuleng mikiran pilampaheun.
Keur kitu, lar aya dua gagak hiber.
Pluk-pluk baé duanana muragkeun buah,
ari dicokot, tétéla buah koldi kahuripan.

Ki Pawitra kacida bungahna,
ras manéhna inget kana omongan gagak,
anu dibéré daging kuda téa baréto.
Ayeuna éta gagak téh mulang tarima.
Buah koldi kahuripan gancang dicokot,
tuluy disanggakeun ka Raja di karaton.
Ayeuna mah Nyi Putri teu bisa nanaon,
daék teu daék kudu kawin ka Ki Pawitra.
Nyi Putri sadar kana kadar,
pangna kitu ogé meureun geus jodona.

Ahirna Ki Pawitra ditikahkeun ka Nyi Putri.
Ngaranna diganti jadi Radén Aria Tirtamarta.
Teu kungsi lila ti harita,
Radén Aria dijenengkeun jadi raja,
di Karajaan Kuripan ngagentos mertuana.
Nelah Prabu Anom Tirtamarta.
Kamashurkeun raja anu adil wijaksana,
sarta nyaah ka sasama mahluk.
Tong boroning ka rahayatna,
malah ka bangsa sato ogé kacida nyaahna.

Sanajan ayeuna geus jadi raja,
Raja Anom teu weléh émut ka Raja,
anu jadi dununganana baheula.
Tuluy baé badanten sareng istrina,
palay natamu ka karajaan asalna téa.
Teras baé Raja Anom ngintun serat,
ngawartosan ka raja dununganana téa,
yén ayeuna anjeunna geus jadi raja,
sarta palay nepangan ka raja,
anu kapungkur jadi dununganana.

Kacaritakeun Raja Anom sareng istrina,
angkat ngadeuheusan ka raja dununganana.
Sumping ka nu dijugjug,
Raja Anom dipapag ku raja dununganana.
Barang gok tepang, gabrug silihrangkul,
nangis bingah duaan paungku-ungku.
Der atuh ngayakeun pésta ramé pisan.
Ngabagéakeun Ki Pawitra
nu geus kasinugrahan jadi Raja Anom,
ngeréh Nagara Kuripan anu santosa.

Dina hiji waktos, raraméan geus lekasan.
Raja Anom sareng raja dununganana téa,
ngobrol paduduaan nyacapkeun kasono.
Raja Anom ngangken kana kalepatanana,
yén kapungkur kantos ngicip-ngicip
daging oray bodas kagungan raja,
dugi ka tiasa ngartos kana basa sato.
“Perkara éta, ku Kakang dihampura pisan,
asal ulah dibéja-béja ka nu lian,” saur raja.
Duanana pasini, rék matri tali silaturahmi.

from : http://dongeng-uing.blogspot.com/

Read More